Pandemi Döneminde 65 Yaş Üstü Bireylerin Psikolojik Durumu

2

Pandemi periyodunun ruhsal tesirleri üzerinde yapılan araştırmalar, COVID-19’un tüm dünya insanlarının niyet, his ve davranışları üzerinde hala devam eden derin bir tesir yarattığını ortaya koymaktadır. Bu tesirin, pandemiye bağlı kısıtlılıklara daha çok maruz kalan bölümlerde daha yaygın ve şiddetli problemlere yol açtığını görmekteyiz. Örneğin; Çin’de yapılan bir araştırmada 50 yaş üzeri bireylerin bu süreçte daha fazla obsessif kompulsif belirtiler (saplantılı takıntılar), bağlantılarda tahammülsüzlük, fobik tasalar ve psikotik belirtiler geliştirdikleri saptanmıştır. Tıpkı araştırmada, virüse yakalanma ve mevt derdini daha fazla hisseden yaşlı bireylerin daha önemli ruhsal külfetler geliştirdikleri belirtilmektedir.

Aslında gereğince yıpratıcı olan virüsten kaynaklı panik hissine pandemiyle ilgili yanlış bilgiler de eklenince, insanların psikolojisi bu periyotta daha da olumsuz etkilenmektedir. Covid-19 kaynaklı vefat haberlerinin daima ‘yaşlı’ vurgusuyla verilmesi, bu kısmın kendini mevt tehdidi atlında hissetmelerine yol açmaktadır. Ayrıyeten Covid-19 salgını karşısında çok savunmasız olduklarının söz edilmesi dert ve gerilim seviyelerini daha da artırabilmektedir. Öteki yandan 65 ve üstü yaş kümesine yönelik kısıtlılıkların, onları değersizlik ve “öteki” olma hissine ittiği istikametinde medyaya yansıyan yakınmalar gözlemlenmektedir. Tüm bu nedenlerle yaşlı bireyler psiko-sosyal manada daha kırılgan bir duruma gelmektedir. “Hasta” ve “bakıma muhtaç” üzere kavramlarla özdeşleştirilen yaşlı bireyler çaresizlik, güçsüzlük, işe yaramazlık, yalnızlık, ümitsizlik, isteksizlik üzere olumsuz hisler içine düşmektedir. Bu nedenle 65 yaş ve üstü kümenin dertlerini azaltacak, kendilik hürmetlerini yükseltecek yaklaşımların ve gerekirse ruhsal dayanağın ehemmiyeti büyüktür.

65 yaş ve üstü yaş kümesine suçlayıcı biçimde sorular sorulması kendilerini adeta virüsün kaynağı üzere hissetmelerine ve suçluluk, dışlanmışlık hisleri yaşamalarına sebep olmaktadır. Toplumsal izolasyon sürecinde ise bu hislerle baş etmek hayli zordur. Bu süreç onların yalnızlık ve depresyon üzere durumlar yaşamasıyla sonuçlanabilir.

Toplumsal izolasyon, bir dereceye kadar telafi edilebilir olsa da kişinin yalnızlık hissine düşmesi ölümcül derecede tehlikelidir. Bu nedenle sıkça duyduğumuz “yalnızlık” hissinin birey üzerinde nasıl bir tesiri olduğuna bakmakta fayda vardır.

Yalnızlığı “sosyal bağlantılardaki yetersizlikten kaynaklanan ve kişiyi olumsuz etkileyen ruhsal durum” biçiminde tanımlamak mümkündür. Yapılan bir araştırmada vücut sıhhatinin kötüleşmesinin, ruhsal rahatsızlıkların, moral düşüklüğünün, irtibat ve bir ortaya gelmede yaşanan zorlukların yalnızlığa sebep olan faktörlerden kimileri olduğu saptanmıştır. Toplumsal ve duygusal bağ kuramama ya da yetersiz kalma; yaşlılarda yalnızlık hissinin daha fazla hissedilmesine sebep olmaktadır.

Yaşlılar, başka yaşlara nazaran yalnızlık ve toplumsal izolasyona daha yatkınlardır. Yaşlılarda yalnızlık hissinin yaşanmasına neden olan ferdî faktörlerin yanında bu devirde COVİD-19 üzere bir faktörün eklenmesi, onların toplumsal etraflarıyla samimi münasebet geliştirememelerine ve bundan ötürü benlik algılarının olumsuz tarafta etkilenmesine yol açabilmektedir. Bu kısmın içinde yer alan ve kronik rahatsızlığı olan bireylerin, daha yüksek risk kümesinde olmaları da yetersizlik hissinin daha fazla hissedilmesine; bu ise, yalnızlık hissi ile toplumsal izolasyon isteğinin daha çok yaşanmasına sebep olmaktadır.

Yalnızlık, fizikî ve ruhsal sıhhatin bozulmasına ve hayat kalitesinin azalmasına sebep olan bir histir. O denli ki; aslında bu his yalnızca yaşlıların değil, herkesin ruhsal manada memnunluğunu, huzurunu ve uygunluk halini etkileyebilecek güce sahiptir. Pek çok araştırma sayesinde yalnızlık ve toplumsal izolasyonun depresyon, kalp-damar hastalıkları, sigara kullanımı, diyabet tanısı, demans üzere bir çok sorunun artışına tesir ettiği bilinmektedir. 

Ne Yapılabilir?

Bu noktada yapılabilecek en değerli teklif, COVİD-19 sebebiyle fizikî olarak bir ortada olunmasa bile toplumsal ilgilerin ve irtibatın canlı tutulması, geliştirilmesi ve desteklenmesidir. Bu, bilhassa 65 yaş ve üstü kesitin his durumunu ve ruh sıhhatini olumlu istikamette etkileyecektir. 

Bu kesim başta olmak üzere, tek başına yaşayan beşerler ve kronik hastaları da kapsayacak biçimde, izolasyon devrinde yalnızlık hissine karşı ruhsal sağlamlığı artıracak profesyonel psiko – toplumsal çalışmalara ve gönüllülük temelindeki destekleyici teşebbüslerin de olumlu katkısı olacaktır.